logo

Planowanie wycieczki skiturowej. Cz. 3. Warunki atmosferyczne i ”dekalog skiturowca”


Adam Marasek

Warunki atmosferyczne
Warunki śniegowe
Od chwili opadów, śnieg zaczyna się przeobrażać. Kolejne opady, do których dochodzi w różnych i zmiennych warunkach atmosferycznych, powodują , że powstaje niejednorodna pokrywa śnieżna utworzona z różnorodnych warstw, w różnym stopniu zmetamorfizowanych. Warstwy te mają różne własności fizyczne takie jak budowa i wielkość kryształów, wilgotność, twardość, temperaturę, gęstość. Ta różnorodność + wpływ warunków atmosferycznych powoduje, że w końcowym efekcie pokrywa śnieżna w różnych miejscach stoku ma różną stabilność . I to jest zła wiadomość dla tych, którzy wkraczają w pokryty śniegiem odpowiednio stromy teren. Zła dlatego, że nie można ocenić ( nie badając całego stoku) gdzie znajdują się najmniej stabilne miejsca na stoku .
 
Mówiąc o opadach bardzo istotnym jest ilość spadłego śniegu w jednostce czasu. Im bardziej intensywne opady w krótszym czasie, tym większe jest zagrożenie lawinowe. Przy długotrwałych opadach krytyczna wartość świeżego opadu to przyrost pokrywy 5cm/godz, a całego jednorazowego opadu około 30 cm. Wtedy to przyrost ilości świeżo spadłego śniegu jest większy o tempa osiadania i wiązania się warstwy spadłego śniegu. Ważnym jest również czy śnieg pada w korzystnych czy niekorzystnych warunkach ( o czym poniżej) i na jaką warstwę śniegu spadnie.
 
Według znanego szwajcarskiego eksperta lawinowego Wernera Muntera krytyczna ilość świeżego śniegu spadłego podczas jednego ciągłego opadu, ( który może trwać kilka dni) dla wycieczek narciarskich ( skitourowych) wynosi:
 
10-20 cm przy niekorzystnych warunkach
20-30 cm przy mieszanych warunkach
30-50 cm przy korzystnych warunkach
 
Warunki niekorzystne:
1.      Silny wiatr ( 13m/s i więcej)
2.      Niskie temperatury ( poniżej – 8 oC
3.      Warstwa lodoszreni lub szronu powierzchniowego na którą pada nowy śnieg
4.      Nie jeżdżony przez narciarzy stok
Warunki korzystne:
1.      Słaby wiatr
2.      temperatura w okolicach 0 oC. zwłaszcza na początku opadów
3.      deszcz przechodzący w śnieg
4.      przejeżdżony przez narciarzy stok

Należy pamiętać, że najbardziej niebezpieczny jest pierwszy dzień po opadzie śniegu.
 

Temperatura
Jest jednym z głównych czynników mających wpływ na przeobrażenie ( metamorfozę) śniegu i tworzenie warstw w pokrywie śniegowej. Śnieg jest złym przewodnikiem ciepła, dlatego przenikanie temperatury w głąb pokrywy śnieżnej jest dość długotrwałe. Rozkład temperatury w pokrywie jest zróżnicowany i zależy od grubości pokrywy, temperatury powietrza przy której następował opad śniegu i budowy poszczególnych warstw. Największe wahania temperatury i zwykle najniższa temperatura występuje w 20-30 cm wierzchniej warstwie pokrywy tak zwanej warstwie czynnej. Im niższa temperatura  powietrza tym wolniejszy proces metamorfozy. Najwyższa temperatura panuje z reguły w dolnej, przygruntowej warstwie śniegu. Tam dochodzi do procesu sublimacji i w konsekwencji do ubytku kryształów a osadzania pary wodnej i nabudowywania kryształów w wyższych warstwach. Powstaje w efekcie rozluźnienie dolnych warstw a w wyższych warstwach powstaje tzw szron wgłębny, który tworzy wewnętrzną, niewidoczną dla oka warstwę poślizgową dla nadległych warstw śniegu.
Z kolei niskie temperatury powodują zjawisko kurczenia się masy śnieżnej co prowadzi do pęknięć i znacznego zmniejszenia stabilności pokrywy.
 
Przy dłuższym działaniu dodatnich temperatur dochodzi do topnienia wierzchniej warstwy śniegu i przenikania cząsteczek wody w głąb pokrywy. Gdy w nocy nie ma ujemnych temperatur woda przenika coraz głębiej aż do gruntu. Powoduje to powstanie ciężkiego, mokrego śniegu co w konsekwencji doprowadza na wiosnę do wyzwolenia lawin gruntowych .
Proces przemiany pokrywy śnieżnej jest procesem ciągłym, trwającym cała zimę a temperatura ma istotny wpływ na stabilizację lub destabilizację pokrywy śnieżnej.
Jeśli nie mamy dużego doświadczenia w ocenie zagrożenia niekorzystne, destabilizujące przemiany zachodzące wewnątrz pokrywy śniegowej mogą być dla nas niemiłym w skutkach zaskoczenie podczas ski-tury.



Skitury w Dolinie Pięciu Stawów Spiskich. Fot. Dominika Kasieczko

Wiatr
Wiatr wraz z odpowiednimi warunkami terenowymi jest jednym z ważnych czynników lawinotwórczych. Jego działanie polega na:
- Wywiewaniu i ubijaniu śniegu na stokach dowietrznych
- Przenoszeniu i osadzania śniegu pod graniami na stokach zawietrznych w postaci poduch i     
 klinów
- Budowie nawisów po zawietrznej stronie grani
- Rozdrabnianiu ( mieleniu) płatków śniegu podczas ich transportu na stronę zawietrzną
 
Oddziaływanie wiatru na pokrywę śnieżną , kierunek z jakiego wiał oraz prędkość można zauważyć po:
- Smugach śnieżnych w rejonie grani
- Wielkości nawisów
- Odłożonych poduchach i klinach przewianego śniegu
 
Przyjmuje się , że przenoszenie śniegu odbywa się gdy prędkość wiatru przekroczy 7m/s. Im większa prędkość wiatru tym więcej śniegu zostanie przeniesione na stronę zawietrzną. Powoduje to destabilizację pokrywy na stokach zawietrznych i nieraz wystarczy niewielki impuls np. przejazd narciarza by wyzwolić lawinę .
 
Mechanika schodzenia lawin
Do zejścia lawiny dochodzi wtedy gdy siły kohezji, adhezji, tarcia są zbyt małe y utrzymać cała pokrywę śnieżną lub jej górną warstwę śniegu na odpowiednio stromym zboczu.
 Najczęściej jednak do wyzwolenia lawiny dochodzi w wyniku dodatkowego impulsu np. przejazdu czy przejścia narciarza. Następuje wtedy zaburzenie chwiejnej równowagi pomiędzy siłami podtrzymującymi pokrywę śnieżną a siłami rozrywającymi, powstającymi w wyniku ciężaru warstw i pełzania śniegu po stromym zboczu. W miejscu krytycznej równowagi następuje pęknięcie pokrywy i rusza lawina.
Takimi najbardziej podatnymi miejscami na pęknięcia pokrywy śnieżnej są miejsca gdzie działają siły rozciągające.
 
Wykres sił rozciągających i ściskających




 
Klasyfikacja lawin
Najpopularniejsza wśród narciarzy to klasyfikacja lawin według rodzaju śniegu z którego powstaje lawina.
Rozróżniamy:
Lawiny pyłowe
Powstają tuż po opadach śniegu (puchu) w temperaturze poniże -10 o C. Lawiny te powstają w pierwszy okresie zimy. Głównym niebezpieczeństwem jest prędkość z jaką porusza się lawina ( do 300 km na bardzo stromych, długich stokach). Przed czołem lawiny wytwarza się duże ciśnienie a śnieżny pył wciska się wszędzie powodując uduszenie . Gdy człowiek znajdzie się w torze takiej dużej lawiny z reguły nie ma szans na przeżycie. W Tatrach nie ma warunków do powstawania dużych , groźnych w skutkach lawin pyłowych.
 
Lawiny deskowe
1.      Deski miękkie 
Lawiny te powstają z reguły na stokach zawietrznych, gdzie w wyniku działania wiatru wiejącego z niewielką prędkością osadza się dodatkowa warstwa śniegu w postaci poduch i klinów, przeniesiona ze stoków dowietrznych. Zazwyczaj do wywołana takiej lawiny potrzebny jest dodatkowy impuls np. przejazdu narciarza. Pokrywa śnieżna pęka w wyniku przenoszenia naprężeń nieraz na znaczną odległość. Lawina rusza od razu z dużą prędkością zsuwając się po wewnętrznej warstwie poślizgowej.
Lawiny te mogą również powstać podczas intensywnych opadów, gdy śnieg pada na warstwę poślizgową np. szreń .
2.      Lawiny gipsowe- deski twarde
Z reguły powstają na stokach dowietrznych gdzie w wyniku działania wiatru powstają śniegi gipsowe. Gipsy mogą powstawać również na stokach zawietrznych w wyniku przenoszenia śniegów przez wiatr wiejący z dużą prędkością. Śnieg ten jest twardy, kruchy. Pod warstwą gipsów powstają puste przestrzenie, w których wyniku osiadania śniegu gromadzi się powietrze. Najczęściej lawiny te wywoływane są przez narciarzy lub turystów, którzy swoim ciężarem przecinają śniegi gipsowe.
3.      Lawiny gruntowe
Lawiny te powstają z reguły na wiosnę, gdy śnieg jest mokry, przesiąknięty wodą aż do gruntu. Warstwą poślizgową jest zmetamorfizowana przygruntowa warstwa śniegu, lub najczęściej woda cieknąca po gruncie. Ciężar 1m3 takiego śniegu dochodzi do 600-700 kg. Spadająca lawina niszczy i łamie wszystko na swej drodze. Człowiek porwany przez taką lawinę nie ma szans na przeżycie.
Działanie człowieka.
Jeśli jesteśmy świadomi zagrożeń lawinowych, mamy spore lawinowe doświadczenie , postępujemy według ustalonych reguł, i mamy szczęście, to jest spora szansa na uniknięcie wypadku lawinowego. Najczęściej jednak gdy dochodzi do takiego wypadku okazuje się , że brakło nam jakiego wymienionego wyżej elementu.
Trzeba więc przyjąć do wiadomości że jeśli w górach leży śnieg to jest zagrożenie lawinowe. Może być ono większe lub mniejsze, ale zawsze jest i nasze postępowanie w górach to jeden z możliwych elementów sprowokowania lawiny.
 
 
 
 
 
  
 
Co więc robić by uniknąć lawin???

1. Dobrze jest posiąść wiedzę o lawinach na dobrych kursach lawinowych 2. Zimą w góry nie wychodzić samotnie 3. Idąc na skitoury należy zawsze mieć ze sobą sprzęt lawinowy (sonda, łopatka, detektor, plecak ABS) i umieć się tym sprzętem posługiwać. 4. Do każdej wycieczki dobrze się przygotować (o czym w kolejnych odcinkach) 5. Mieć ze sobą naładowany tel. komórkowy z wpisanym numerem służby ratunkowej 6. W miejscu zamieszkania pozostawić informację o trasie wycieczki i przewidywanej godzinie powrotu 7. W czasie wycieczki skitourowej obserwować wszelkie oznaki wzrostu zagrożenia lawinowego 8. Nie wstydzić się zawrócić, gdy mamy wewnętrzne przeświadczenie, że robi się dla nas niebezpiecznie 9. Gdy jesteśmy świadkami wypadku lawinowego powiadomić ratowników podając miejsce zdarzenia, ile osób zostało porwanych i zasypanych, jaka jest pogoda (czy może dolecieć śmigłowiec) 10. Przystąpić wraz z pozostałymi uczestnikami do akcji ratunkowej, pamiętają , że z każdą minutą maleją szanse na uratowanie zasypanego.   
 









Copyright nieznanetatry.pl &GÓRY